Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt: Đề xuất giao gần 300 thẩm quyền cho địa phương

Sáng 22-5, UBND TP.HCM tổ chức hội thảo tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, trí thức tiêu biểu về dự thảo dự án Luật Đô thị đặc biệt.

Chủ trì hội thảo là ông Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM.

Đồng chủ trì có bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM và TS Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM.

4 nhóm lĩnh vực trọng tâm

Phát biểu mở đầu hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, cho biết dự thảo Luật Đô thị đặc biệt đã và đang được các cơ quan của TP nghiên cứu, xây dựng trên cơ sở quán triệt sâu sắc các chủ trương, định hướng lớn của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Chính phủ.

Dự thảo cũng kế thừa quá trình tổng kết thực tiễn triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù của TP trong thời gian qua.

“Với tinh thần 'địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm', dự thảo luật hướng tới xây dựng một khung pháp lý vượt trội, đặc biệt, tạo không gian phát triển mới và nâng cao tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của chính quyền đô thị” – ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Mạnh Cường thông tin dự thảo Luật Đô thị đặc biệt bao gồm 9 chương và 45 điều, tập trung vào 4 nhóm lĩnh vực trọng tâm.

Một là nhóm vấn đề khẳng định vị trí, vai trò và tính chất pháp lý về đô thị đặc biệt của TP.HCM. Những nội dung này được xác định qua các điều khoản nhằm khắc họa, hình thành, định vị rõ nét vị trí, vai trò của TP - một đô thị đặc biệt trong khung pháp lý chung.

Hai là nhóm vấn đề liên quan đến phân cấp, phân quyền và thẩm quyền trong quản trị đô thị đặc biệt. Ban soạn thảo đã tập trung nghiên cứu, gắn với việc xác định vai trò, vị trí của tổ chức bộ máy, công vụ, nhân sự; việc ban hành các thể chế, chính sách; công tác quy hoạch đầu tư, phát triển đô thị; đầu tư tài chính và khai thác các nguồn lực.

Ba là nhóm vấn đề về quản trị, xây dựng và phát triển một đô thị đặc biệt. Nội dung này gắn với việc phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh và đô thị biển theo hướng phát triển mạnh mẽ kinh tế biển - một lợi thế đặc biệt của TP sau khi sáp nhập; phát triển kinh tế mới và hình thành Trung tâm Tài chính Quốc tế theo định hướng của Chính phủ; bảo đảm trật tự, an toàn đô thị. Đây là những vấn đề cốt lõi nhằm định hình quản trị đô thị hiện đại dựa trên các đặc thù, lợi thế của TP.

Bốn là nhóm vấn đề liên kết vùng và phát triển không gian đô thị. Nội dung này nhằm xác định vai trò, vị trí của TP.HCM trong vùng Đông Nam Bộ và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Từ đó, phát huy mạnh mẽ vai trò dẫn dắt, định hướng và kết nối để tối ưu hóa tiềm năng, lợi thế của TP trong tổng thể sự phát triển của vùng và đất nước.

Phó Chủ tịch Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh dự thảo luật cũng đặt ra nhiều cơ chế mang tính đột phá nhằm giúp TP.HCM phát triển vượt trội. “Không đơn thuần là phân cấp thêm cơ chế hay thẩm quyền, mà là xây dựng một nền tảng pháp lý mới cho một siêu đô thị trong giai đoạn phát triển mới” – ông nói và thông tin các chính sách được đề xuất có quy mô lớn, tính chất phức tạp, tác động sâu rộng và nhiều chính sách chưa từng có tiền lệ trong thực tiễn.

Ông đề nghị chuyên gia, nhà khoa học tập trung thảo luận, cho ý kiến về bố cục và nội hàm của dự thảo luật. “Các chương, các điều đã đầy đủ, hợp lý và bao quát chưa? Nội dung nào cần bổ sung, điều chỉnh kết cấu hoặc quy định chi tiết hơn để đảm bảo tính khả thi?” – ông gợi ý.

Ông Nguyễn Mạnh Cường cũng đề nghị thảo luận về tính phù hợp và đồng bộ của các cơ chế, chính sách với hệ thống pháp luật hiện hành, mức độ đáp ứng yêu cầu phát triển hiện nay, khả năng khai thông các điểm nghẽn và cách thức kiểm soát rủi ro pháp lý về tài chính, quản lý. Đặc biệt lưu ý đến các cơ chế thí điểm chính sách mới, mô hình kinh tế mới…

Ông cũng gợi ý cho ý kiến về các điều kiện vượt trội để các mô hình đột phá phát triển mạnh mẽ như: hình thành đơn vị kinh tế - hành chính đặc biệt, khu thương mại tự do, Trung tâm Tài chính Quốc tế và các yêu cầu phát triển kinh tế biển.

Phó Chủ tịch TP.HCM khẳng định thời gian qua, lãnh đạo TP đã cùng Bộ Tư pháp, các sở ngành đã rất nghiêm túc, trách nhiệm trong nghiên cứu và xây dựng dự thảo luật. TP cũng nhận được sự quan tâm lớn của các tầng lớp nhân dân, lãnh đạo TP cùng chuyên gia, nhà khoa học.

“UBND TP.HCM, Tổ biên tập và Ban Chỉ đạo xây dựng luật mong muốn sẽ tiếp nhận những ý kiến góp ý tâm huyết, trách nhiệm để tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo đúng kỳ vọng” – ông nói.

Tất cả lĩnh vực đều được phân quyền triệt để

Tại thảo, bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM, đã thông tin tóm tắt về nội dung dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Bà Hạnh khẳng định đến thời điểm hiện nay, TP.HCM đã có đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn để xây dựng dự án Luật Đô thị đặc biệt.

Bà cho biết Tổ biên tập đã kế thừa trật tự các chương của Luật Thủ đô và dự thảo Luật Đô thị Đặc biệt có 9 chương. Gồm: Những quy định chung; Tổ chức chính quyền, chế độ công vụ và ban hành văn bản quy phạm pháp luật; Quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị và trật tự, an toàn đô thị; Phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội; Phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nguồn lực phát triển đô thị đặc biệt; Liên kết phát triển vùng và bảo vệ môi trường; Giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình; Điều khoản thi hành.

“Đây là dự án luật về phân quyền, tất cả các lĩnh vực đều được thực hiện phân quyền triệt để, tối đa, trừ 4 lĩnh vực không thực hiện phân quyền” – bà Hạnh nói.

Theo bà Hạnh, việc phân quyền tuân theo nguyên tắc: Thẩm quyền của Quốc hội được đề xuất giao cho HĐND; thẩm quyền của Chính phủ giao cho UBND; thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ giao cho Chủ tịch UBND. “Chúng tôi đang đề xuất đưa vào dự thảo luật gần 300 thẩm quyền, cụ thể giao cho HĐND hơn 140 thẩm quyền, giao UBND hơn 130 thẩm quyền và Chủ tịch UBND hơn 20 thẩm quyền” – bà Hạnh thông tin.

Giám đốc Sở Tư pháp cho biết thời gian qua có nhiều ý kiến băn khoăn đây là luật chung cho đô thị đặc biệt hay luật dành riêng cho TP.HCM. Tuy nhiên, Tổ biên tập nhận thấy đến thời điểm hiện nay đã đủ cơ sở xác định đây là Luật Đô thị đặc biệt dành cho TP.HCM.

Bà Hạnh thông tin Kết luận số 46 của Văn phòng Trung ương Đảng xác định rất rõ việc xây dựng một luật đô thị đặc biệt cho TP.HCM. Song song đó, quá trình xây dựng luật hoàn toàn dựa trên thực tiễn đặc thù của TP.HCM, dựa trên cơ sở tổng kết Nghị quyết số 31 của Bộ Chính trị và các nghị quyết đặc thù đã áp dụng tại TP thời gian qua.

Đối với các đô thị đặc biệt có thể hình thành trong tương lai, bà Hạnh kiến nghị có thể thiết kế một điều khoản mở ngay trong luật này để áp dụng cho các địa phương được xác định là đô thị đặc biệt sau này; hoặc khi Quốc hội ban hành nghị quyết công nhận một địa phương là đô thị đặc biệt sẽ kèm theo tuyên bố áp dụng một số điều khoản của luật này.

Cũng theo bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh việc ban hành thể chế, chính sách của dự thảo được kế thừa cơ chế thông thoáng từ Luật Thủ đô, cho phép TP.HCM được xây dựng, ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp, không trái với Hiến pháp và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Cơ chế này đi kèm với việc kiểm soát quyền lực, đảm bảo tính thống nhất của nền hành chính quốc gia; xác lập nguyên tắc ưu tiên áp dụng Luật Đô thị đặc biệt khi có quy định khác biệt. Đồng thời giao thẩm quyền cho HĐND lựa chọn áp dụng các cơ chế ưu đãi thuận lợi hơn.

Về lộ trình triển khai, bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh thông tin đầu tháng 6, TP.HCM phải hoàn thiện toàn bộ hồ sơ; trước ngày 15-6, Bộ Tư pháp sẽ tiến hành thẩm định và mục sẽ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội trong kỳ họp gần nhất.

Giám đốc Sở Tư Pháp khẳng định tỉ lệ các cơ chế, chính sách mới trong dự thảo luật được đong đếm chiếm khoảng 30 đến 35%. Bà mong nhận được ý kiến đánh giá, phân tích từ các chuyên gia, nhất là các vấn đề về kinh tế biển; các phương thức quản lý tài sản theo hình thức hợp tác công – tư; các thiết chế mới trong lĩnh vực văn hóa, thương mại, dầu khí…