Một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp: TP.HCM ứng dụng công nghệ, phục vụ người dân nhanh và tốt hơn

Tổ chức bộ máy chính quyền địa phương hai cấp tại TP.HCM sau gần một năm vận hành đã tinh gọn hơn, giảm đầu mối quản lý, giảm cấp trung gian, tăng cường tính trực tiếp giữa chính quyền và người dân. Thực tiễn triển khai cũng cho thấy phương thức điều hành của TP ngày càng thể hiện rõ tính “hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả - gần dân - sát dân”, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Áp lực khi có lúc hồ sơ tăng gấp ba

Chị Nguyễn Thị Tường Thư, Giám đốc Trung tâm phục vụ hành chính công phường Tam Bình, cho biết từ khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, khối lượng công việc của chị tăng nhiều bởi địa bàn phụ trách rộng hơn với dân số gần 154.000 người.

Một ngày làm việc của chị Thư thường bắt đầu từ 6 giờ 45. Buổi sáng, chị dành một khoảng thời gian nhất định để kiểm tra, xử lý các văn bản trên hệ thống phần mềm, theo dõi kiểm soát hồ sơ trên hệ thống trực truyến để đưa ra những chỉ đạo phù hợp. “Từ lúc sáp nhập đến nay là những chuỗi ngày tôi chỉ trở về nhà sau 19 giờ, có ngày tới 21 giờ” - chị nói.

Chị Thư cho biết các thủ tục hành chính (TTHC) thuộc thẩm quyền cấp xã tăng lên 379 thủ tục và có 2.066 thủ tục phi địa giới hành chính. Vì vậy, đội ngũ của trung tâm phải dành thời gian nhiều nghiên cứu các quy định để thực hiện đúng.

Để thích nghi, chị Thư chủ động thay đổi tư duy làm việc, sắp xếp công việc khoa học hơn, ưu tiên xử lý hồ sơ theo mức độ cấp thiết và tận dụng tối đa các nền tảng số trong giải quyết thủ tục.

Ngoài nhiệm vụ chính, chị Thư còn thực hiện các nhiệm vụ khác do Đảng ủy, Thường trực UBND phường phân công thực hiện. “Có những đợt cao điểm, hồ sơ phát sinh nhiều, chúng tôi phải chia nhau làm thêm ngoài giờ, có hôm đến 21-22 giờ để bảo đảm các thủ tục được tiếp nhận và trả kết quả đúng quy định” - chị Thư chia sẻ.

Chị Thư nói bản thân luôn quán triệt mỗi cán bộ, công chức, người lao động phải lấy nụ cười hài lòng của người dân làm thước đo cho kết quả phục vụ. “Làm việc dân tin - lắng nghe dân nói - tận tâm phục vụ” trở thành phương châm chính trong suốt quá trình hoạt động tại trung tâm.

“

Việc chuyển từ chính quyền địa phương ba cấp sang chính quyền địa phương hai cấp sau 80 năm là “một cuộc cách mạng”, khiến bộ máy đối mặt với áp lực lớn về nhân sự, khối lượng công việc và phương thức điều hành.
Sau một năm triển khai mô hình mới đã cho thấy hướng đi đúng. TP.HCM cùng cả nước đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nâng cao “hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”, đồng thời bảo đảm bộ máy gần dân và kịp thời giải quyết nhu cầu của người dân ở cơ sở.
Công tác cải cách hành chính đã có những chuyển biến rõ nét, cắt giảm nhiều thủ tục, việc ứng dụng VNeID trong giải quyết thủ tục hành chính đã thay thế phương thức quản lý cũ. Đây là nền tảng để xây dựng chính quyền số và phương thức quản trị hiện đại hơn.

Bí thư Thành ủy TP.HCM TRẦN LƯU QUANG
(Phát biểu tại hội nghị sơ kết một năm mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị TP.HCM, mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ngày 28-5)

Dù áp lực lớn, Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Tam Bình vẫn đảm bảo kết quả trả hồ sơ trước và đúng hạn đạt tỉ lệ trên 99%. Trung tâm cũng triển khai 13 mô hình, giải pháp nâng cao hiệu quả phục vụ và nhận được sự phản hồi tích cực từ người dân.

Ngoài ra, trung tâm còn tích hợp mã QR tại các quầy tiếp nhận và trả kết quả để người dân đánh giá chất lượng phục vụ của từng cán bộ. Từ đó, lãnh đạo có thể kịp thời chấn chỉnh đối với những trường hợp làm chưa tốt.

Cùng áp lực, Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Linh Xuân giải quyết hơn 200 lượt giao dịch TTHC/ngày, tăng gấp ba lần so với trước khi sáp nhập. Phường Linh Xuân cũng là một trong số những địa phương có dân số đông với gần 160.000 người, áp lực công việc cũng vì thế tăng lên rất nhiều.

Chị Võ Ngọc Sen, chuyên viên tại trung tâm, chia sẻ trước đây chị đảm nhiệm các vị trí công việc ở cấp phòng như phòng nội vụ, phòng khoa học công nghệ của TP Thủ Đức cũ.

Khi chuyển sang mô hình mới, hồ sơ, thủ tục của người dân được xử lý hầu hết trên môi trường điện tử và có quy định rõ thời gian tiếp nhận, giải quyết cũng như trả kết quả qua phần mềm... Do đó, chị Sen và các đồng nghiệp không có khái niệm “từ từ” mà phải tự mày mò, làm từng bước, vừa làm vừa học hỏi từ các sở, ngành, địa phương khác. “Nỗ lực lớn nhất là mỗi người luôn sẵn sàng tiếp nhận cái mới, cố gắng hiểu đúng để làm” - chị Sen bộc bạch.

Hiện nay, ngoài công việc ngồi quầy tiếp nhận hồ sơ, làm kế toán, chị Sen còn kiêm nhiệm công tác kiểm soát TTHC, văn thư, tổng hợp, bảo vệ bí mật nhà nước, theo dõi cổng dịch vụ công trực tuyến, theo dõi và nhắc nhở kết quả đánh giá bản đồ thể chế mỗi ngày… “Chúng tôi phải hiểu rõ việc mình đang làm, nắm được những phần việc cấp trên triển khai để áp vào công việc của địa phương” - chị Sen nói.

Dù vậy, chị cũng chia sẻ những khó khăn chung như quy định mới ban hành liên tục, hệ thống phần mềm đôi lúc bị lỗi và dữ liệu giữa các cơ quan từ trung ương đến địa phương chưa liên thông, đồng bộ.

Mang dịch vụ công về tận khu phố

Để hỗ trợ người dân thích ứng với công nghệ số, các địa phương cũng đã chủ động đa dạng hóa phương thức phục vụ. Từ tháng 4 vừa qua, Trung tâm phục vụ hành chính công phường Linh Xuân triển khai mô hình giải quyết TTHC tại khu phố cho người cao tuổi, già yếu, người không tiếp cận được công nghệ thông tin…

Lãnh đạo phường cùng các chuyên viên còn trực tiếp đến từng hộ gia đình để thăm hỏi, hỗ trợ xử lý hồ sơ tại chỗ. Việc “đưa dịch vụ đến tận nhà” không chỉ giúp giải quyết kịp thời các nhu cầu của người dân mà còn thể hiện rõ tinh thần phục vụ, gần dân, sát dân.

Lãnh đạo phường cho biết sẽ duy trì hoạt động này đến hết năm 2026, tổ chức luân phiên từng nội dung đến từng khu phố. Với tinh thần “lấy người dân làm trung tâm”, phường Linh Xuân luôn nỗ lực ứng dụng, đẩy mạnh chuyển đổi số trong giải quyết TTHC nhanh chóng, thuận lợi nhất. Thời gian qua, các đơn vị đã phát huy tinh thần trách nhiệm, tận tâm hướng dẫn, “cầm tay chỉ việc” để người dân nắm vững cách thức thao tác, chủ động sử dụng dịch vụ công trực tuyến.

Tại phường Tăng Nhơn Phú, bộ máy hành chính phường sau sáp nhập được tinh gọn với ba cơ quan chuyên môn và trung tâm phục vụ hành chính công; tổ chức lại 19 đơn vị sự nghiệp giáo dục và lập thêm các đơn vị sự nghiệp mới. Đến nay, 86 khu phố cùng các cơ quan, đơn vị trên địa bàn đã đi vào hoạt động ổn định.

Công tác cải cách hành chính và chuyển đổi số tại phường ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Từ ngày 1-7-2025 đến 1-5-2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Tăng Nhơn Phú tiếp nhận hơn 48.000 hồ sơ (91% hồ sơ trực tuyến) với tỉ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 100%, giúp phường xếp loại xuất sắc trên bản đồ thể chế của TP.HCM.

Quá trình vận hành mô hình mới, phường Tăng Nhơn Phú đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào quản lý và phục vụ người dân ngay từ cơ sở...

Phường cũng triển khai nhiều mô hình ứng dụng công nghệ như Zalo Official Account tích hợp chatbot hỗ trợ tư vấn TTHC, Trung tâm Camera AI phục vụ giám sát an ninh trật tự và ứng dụng “SOS khu phố Tăng Nhơn Phú” nhằm ghi nhận và xử lý nhanh các phản ánh về an ninh trật tự, môi trường, hạ tầng đô thị và các vấn đề phát sinh tại khu dân cư…

Tuy nhiên, lãnh đạo địa phương nhìn nhận lực lượng cán bộ tại địa phương cũng gặp nhiều khó khăn do khối lượng công việc tăng mạnh sau khi phân cấp, phân quyền về cơ sở. Nhiều công chức phải kiêm nhiệm 2-3 lĩnh vực chuyên môn chuyên sâu. Nhân sự ở một số lĩnh vực còn thiếu, năng lực chuyển đổi số của một bộ phận cán bộ chưa đồng đều, hạ tầng công nghệ cần tiếp tục được đầu tư hoàn thiện.

Ngoài ra, dữ liệu dân cư và các phần mềm chuyên ngành chưa đồng bộ, hạ tầng công nghệ thông tin còn hạn chế gây áp lực lớn trong quá trình giải quyết TTHC cho người dân.

Đo lường mức độ hạnh phúc của người dân

Không chỉ dừng ở việc giải quyết TTHC, chính quyền cấp cơ sở tại TP.HCM cũng đang hiện thực hóa nhiệm vụ “lấy người dân làm trung tâm”.

Tháng 5 vừa qua, phường Thủ Đức phối hợp cùng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM công bố “Bộ tiêu chí phường Thủ Đức hạnh phúc”. Hệ thống đo lường được thiết kế với ba phương diện là vật chất, tinh thần và nhận thức, chia thành 10 tiêu chí phản ánh các lĩnh vực đời sống thiết yếu cùng 50 chỉ số cụ thể, bám sát trải nghiệm sống hằng ngày của người dân. Đối tượng khảo sát là công dân 18-70 tuổi, có khả năng sử dụng điện thoại thông minh để tự trả lời phiếu.

Mục tiêu của khảo sát là đo lường mức độ hạnh phúc của người dân trên cơ sở cảm nhận thực tế về điều kiện sống, đời sống tinh thần, quan hệ cộng đồng, niềm tin và kỳ vọng đối với chính quyền. Trên hết, đây là bước đi giúp địa phương trả lời câu hỏi rằng người dân cần gì để sống tốt hơn, gắn bó hơn với nơi mình sinh sống.

Ông Mai Hữu Quyết, Bí thư phường Thủ Đức, khẳng định đây là kênh lắng nghe ý kiến người dân khách quan nhất, là cơ sở để phường điều chỉnh cách thức quản trị, đầu tư về cơ sở hạ tầng và giải quyết các vấn đề về đô thị như kẹt xe, ngập nước hay ô nhiễm môi trường.

“Phường Thủ Đức đang phấn đấu thực hiện “5 tại chỗ” theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ của phường ở các lĩnh vực gồm giáo dục, y tế, việc làm, giải trí và sáng tạo” - ông Quyết thông tin.

Theo Bí thư Đảng ủy phường Thủ Đức, để đội ngũ thích ứng nhanh với khối lượng công việc lớn sau sáp nhập, phường đã áp dụng mô hình mỗi cán bộ TP Thủ Đức (cũ) sẽ hướng dẫn, kèm cặp 1-2 cán bộ ở phường trực tiếp xử lý hồ sơ. Phường Thủ Đức cũng cử cán bộ đi tập huấn thường xuyên, cầm tay, chỉ việc, đến nay chất lượng đội đã được nâng lên đáng kể.

Đối với định hướng chấm điểm cán bộ theo chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI), ông Mai Hữu Quyết nhận định đây là phương pháp khoa học. Tuy nhiên, cần phân định rõ việc áp dụng trong cơ quan nhà nước sẽ khác với doanh nghiệp.

“Việc áp dụng KPI phải có sự linh hoạt, có định lượng cụ thể… phù hợp với từng đối tượng. Bởi nhiệm vụ trung tâm của cán bộ cơ sở là phải dành thời gian lắng nghe, giải quyết những tâm tư, nguyện vọng của người dân ngay tại cơ sở và điều này rất khó để đong đếm được” - ông Mai Hữu Quyết nhận định.

Nhìn lại những chia sẻ của các cán bộ, công chức cấp cơ sở có thể thấy một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại TP.HCM đã chuyển sang giai đoạn thực chất. Những khó khăn, vướng mắc về nhân sự, hạ tầng công nghệ… cũng dần được tháo gỡ. Sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp khi đi làm thủ tục sẽ là thước đo quan trọng, thể hiện tinh thần năng động, dám nghĩ, dám làm của các cấp, các ngành, địa phương ở TP trong xây dựng chính quyền thực sự hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.

TP.HCM gỡ khó nhân sự cấp xã sau khi “vừa chạy vừa xếp hàng”

Sở Nội vụ TP.HCM cho biết sau một năm triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, TP đã tập trung hoàn thành việc sắp xếp cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập và tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình mới. Trong quá trình này, công tác bố trí, sử dụng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, quyết định chất lượng quản lý nhà nước ở cơ sở.

Sau ngày 1-7-2025, để ổn định đội ngũ sau sắp xếp, Sở Nội vụ đã phối hợp với Ban Tổ chức Thành ủy tham mưu rà soát, xác định biên chế của từng cơ quan, đơn vị trực thuộc TP và cấp xã trình cấp có thẩm quyền tạm giao cho cả hệ thống chính trị trên địa bàn. Các xã, phường, đặc khu đã hoàn thành cơ bản việc bố trí, sắp xếp nhân sự đảm bảo theo trình độ chuyên môn, phân công công việc cụ thể và định hướng danh mục vị trí việc làm.

Tuy nhiên, do công tác bố trí, sắp xếp cán bộ, công chức cấp xã thực hiện trong bối cảnh “vừa chạy vừa xếp hàng”, dẫn đến tình trạng thừa thiếu cục bộ. Với định mức biên chế quy định tại Công văn 09/CV-BCĐ là 70 biên chế đối với phường, 50 biên chế đối với xã và định hướng 27 vị trí chuyên môn, nghiệp vụ tại Công văn 7415 của Bộ Nội vụ, áp lực công việc tăng cao khiến nhân sự bố trí chưa đồng đều. Tình trạng này chủ yếu ở các lĩnh vực chuyên môn sâu như công nghệ thông tin, tài chính, xây dựng, quản lý đất đai.

Từ thực trạng trên, Sở Nội vụ đã tham mưu UBND TP ban hành Đề án 4353/2025 về rà soát, sắp xếp, bố trí cán bộ, công chức, viên chức tại các xã, phường. Đề án tập trung giải quyết tình trạng “thừa và thiếu” gắn với cơ cấu lại, nâng cao chất lượng đội ngũ, thực hiện tinh giản biên chế theo lộ trình, bảo đảm định mức theo quy định.

Đến nay TP cơ bản khắc phục được những khó khăn về nhân sự ở cấp xã khi sắp xếp 460/1.052 công chức đang thừa (đạt 43,53%), đồng thời giải quyết được 354/935 công chức đang thiếu (tỉ lệ 37,86%). Dự kiến sắp tới, TP sẽ giải quyết thêm 356 công chức đang thừa và 286 công chức đang thiếu.

Sở Nội vụ cho biết tính đến ngày 20-4-2026, TP có khoảng 5.017 người hoạt động không chuyên trách chấm dứt hoạt động. Sở đã tham mưu UBND TP thống nhất tiếp nhận 292 người vào làm công chức tại Sở Y tế, UBND cấp xã và tiếp nhận 652 người vào làm viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập sau khi rà soát đủ tiêu chuẩn. Giải pháp này cơ bản gỡ vướng tình trạng thừa/thiếu cán bộ, công chức ở một số địa phương, đảm bảo ổn định nguồn lực thực hiện thông suốt các nhiệm vụ.

Để đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới, nhân sự cấp xã cần đổi mới tư duy, chuẩn hóa đạo đức công vụ, nâng cao năng lực tổng hợp và tính đa nhiệm. Do đó, Sở Nội vụ đã tham mưu UBND TP chỉ đạo các sở, ngành tăng cường hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã.

Sở QH-KT thành lập năm tổ công tác hướng dẫn địa phương rà soát, lập quy hoạch. Sở Xây dựng biệt phái 512 công chức, điều động 24 công chức hỗ trợ về lĩnh vực xây dựng, giao thông. Sở Tài chính điều động, biệt phái 29 công chức đến công tác tại các phường, xã và Trung tâm Phục vụ hành chính công TP. Sở KH&CN phối hợp với trung tâm chuyển đổi số tăng cường 54 nhân sự hỗ trợ công nghệ thông tin cho các địa phương bị thiếu.

“Các cán bộ được điều động, biệt phái về trực tiếp làm việc tại địa phương, vừa tập huấn cho cán bộ, công chức tại phường, xã vừa chịu sự quản lý và nhận xét của cấp ủy, chính quyền phường, xã nơi được cử về” - Sở Nội vụ thông tin.

Để kiện toàn nguồn nhân lực cơ sở, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, Sở Nội vụ đã rà soát, tham mưu UBND TP thực hiện công tác điều động cán bộ. TP dự kiến chuyển công tác 31 phó giám đốc sở, ngành về các xã, phường và doanh nghiệp nhà nước; giới thiệu 42 trưởng, phó phòng chuyên môn để bầu bổ sung 83 phó chủ tịch UBND cấp xã.

“Đây là điểm sáng nổi bật trong công tác cán bộ của TP, đi trước một bước và đáp ứng đúng tinh thần Chỉ thị 18 của Thủ tướng về nâng cao chất lượng cán bộ chính quyền địa phương cấp xã trong tình hình mới” - Sở Nội vụ nói.

LÊ THOA