Kinh tế số - Triển vọng và định hướng phát triển trên địa bàn TPHCM

Tham dự có đại diện Bộ TT&TT (qua trực tuyến), lãnh đạo Sở TT&TT, HIDS, đại diện các Sở - ban – ngành của TP, đại diện các doanh nghiệp, Hiệp hội, đơn vị liên quan trên địa bàn TP.

Lần đầu tiên TPHCM xác định được chỉ số đóng góp của kinh tế số vào GRDP ở góc độ nghiên cứu khoa học

Khai mạc Tọa đàm, Giám đốc Sở TT&TT Lâm Đình Thắng nhấn mạnh: Chúng ta đang chứng kiến sự chuyển động như vũ bão của cách mạng công nghiệp lần thứ 4, ảnh hưởng đến mọi lĩnh vực kinh tế - văn hóa – xã hội, nhất là trong sản xuất.

Kỷ nguyên số đã bắt đầu và dần dần thay thế con người trong những công việc nặng nhọc, độc hại, nhàm chán… Hiện vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau, nhưng nhìn chung, kinh tế số là nền kinh tế phát triển trong kỷ nguyên số. Kinh tế số làm gia tăng quy mô và thúc đẩy tăng trưởng cho các nền kinh tế; tạo ra cơ hội cho nhiều người hơn, giảm khoảng cách giàu nghèo, gia tăng sự tham gia của người dân và doanh nghiệp trong định hình các chính sách phát triển.

Tại TPHCM, Chương trình chuyển đổi số được TP ban hành vào tháng 7/2020 xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm, trong đó đặt mục tiêu đến năm 2022 kinh tế số chiếm tỷ trọng 15% GRDP của TP, tỷ lệ này tăng lên 25% (năm 2025) và 40% (năm 2030).

Bên cạnh đó, TPHCM được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế số. TP là một trong những địa phương có số dân sử dụng điện thoại thông minh cao nhất nước. Hạ tầng cáp quang, Internet băng thông rộng, hạ tầng di động 3G, 4G phủ 100% phường, xã, thị trấn. Các ứng dụng mạng xã hội, ứng dụng xem video, game, ứng dụng công việc hay ứng dụng mua sắm qua các sàn thương mại điện tử đều được người dùng internet sử dụng thường xuyên. Xu hướng số hóa trong học tập và làm việc từ xa ngày càng phổ biến.

Thương mại điện tử đang ở giai đoạn phát triển nhanh chóng cả về hình thức lẫn quy mô thị trường. Đặc biệt, năm 2021, đại dịch COVID-19 đã ảnh hưởng lớn đến tăng trưởng kinh tế của TP và đời sống người dân, nhưng lại là “cú hích” phát triển giao dịch trực tuyến nói riêng và chuyển đổi số nói chung. Riêng ngành Khoa học công nghệ và ngành Thông tin truyền thông có tốc độ phát triển khá cao so với cùng kỳ lần lượt là 3,8% và 6,08%.

Theo Giám đốc Sở TT&TT, đây là lần đầu tiên TPHCM xác định được chỉ số đóng góp của kinh tế số vào GRDP của TP ở góc độ nghiên cứu khoa học. Đó là cơ sở quan trọng để TP bắt đầu định hình những chính sách phát triển kinh tế số.

“Trong bối cảnh hiện nay, nhiều vấn đề như khái niệm, phương pháp đánh giá, chính sách phát triển… cần được thảo luận và thống nhất. Và tọa đàm hôm nay là khởi đầu của nhiều hoạt động tiếp theo của TP để đầu tư và phát triển kinh tế số một cách quyết liệt với việc lắng nghe các trao đổi, góp ý của các chuyên gia, doanh nghiệp về kinh tế số” - Giám đốc Sở TT&TT Lâm Đình Thắng phát biểu.

Chuyển đổi số là một trong những giải pháp phục hồi tăng trưởng kinh tế

Báo cáo đề dẫn buổi tọa đàm, Phó Giám đốc Sở TT&TT Lê Quốc Cường cho biết, Đại hội Đảng bộ TP lần thứ XI đã xác định một trong các giải pháp phục hồi tăng trưởng kinh tế là đẩy mạnh chuyển đổi số, thúc đẩy phát triển kinh tế số với mục tiêu đến năm 2025 kinh tế số chiếm 25% và đến năm 2030 chiếm 40% GRDP Thành phố, nên việc tính toán để có con số đóng góp cụ thể của kinh tế số đến thời điểm hiện tại (2021-2022) đang là mối quan tâm của TP.

TPHCM cũng đã phê duyệt Đề án “Phát triển kinh tế số, kinh tế chia sẻ và kinh tế tuần hoàn trên địa bàn TPHCM giai đoạn 2020-2025, tầm nhìn đến năm 2030 (Quyết định số 503/QĐ-UBND ngày 18/02/2022 của UBND/TP) đã xác định một số nhiệm vụ chủ yếu trong phát triển kinh tế số, trong đó có hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, phát triển kinh tế số dựa trên đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của các doanh nghiệp, từ doanh nghiệp hạ tầng, dịch vụ công nghệ số hay nội dung số.

Hiện nay, 10 ngành được TPHCM ưu tiên chuyển đổi số là y tế; giáo dục; giao thông vận tải; tài chính - ngân hàng; du lịch; nông nghiệp; logistics; môi trường; năng lượng và đào tạo nhân lực.

Phó Giám đốc Sở TT&TT Lê Quốc Cường đề dẫn 03 nội dung quan trọng cần tập trung thảo luận gồm: Khái niệm và phạm vi kinh tế số; Hệ sinh thái kinh tế số; Định hướng các chính sách giải pháp phát triển kinh tế số.

Chia sẻ tại tọa đàm "Kinh tế số - Triển vọng và định hướng phát triển trên địa bàn TPHCM", Phó Viện trưởng HIDS Phạm Bình An cho hay, theo tính toán của chuyên gia, quy mô GRDP của nền kinh tế số TPHCM năm ngoái là 191.768 tỷ đồng (tương đương khoảng 8,27 tỷ USD). Số liệu này mang tính tham chiếu vì việc ước lượng quy mô nền kinh tế số hiện có nhiều phương pháp tiếp cận nên có thể dẫn đến các kết quả khác nhau.

Riêng HIDS vận dụng phương pháp ước lượng nội suy tuyến tính 2 chiều, với nguồn dữ liệu từ báo cáo Nền kinh tế số Đông Nam Á các năm qua của Google, Temasek và Bain & Company, cùng với báo cáo doanh nghiệp năm 2019 và 2020 do Sở TT&TT cung cấp của 4 nhóm ngành: sản xuất phần cứng, phần mềm, nội dung số và dịch vụ công nghệ thông tin.

Với kết quả này, ước lượng tỷ trọng nền kinh tế số trong quy mô GRDP của TPHCM năm 2021 vào khoảng 13,71% đến 15,72%. Để đạt các mục tiêu đề ra, trước mắt là kinh tế số đóng góp 15% GRDP TP năm 2022, HIDS sẽ tập trung nghiên cứu, đề xuất phát triển TP thành Trung tâm công nghệ tài chính (Fintech hub); đề xuất các chính sách thử nghiệm (sandbox) về chuyển đổi số; và hoàn thiện Trung tâm hỗ trợ Chuyển đổi số - DXCenter.

Cần có khung chính sách tích hợp nhưng linh hoạt cho kinh tế số

Trao đổi tại Tọa đàm, nhiều ý kiến cho rằng, hoạt động của doanh nghiệp kinh tế số phụ thuộc rất nhiều yếu tố, với các mối quan hệ chặt chẽ tạo nên hệ sinh thái về kinh tế số gồm 6 trụ cột: hạ tầng; dữ liệu; vốn con người; khu vực công; khu vực tư; văn hóa số, dựa trên nền tảng chính sách, quy định và chính quyền hiệu quả (theo đề xuất của Nhóm chuyên gia Ngân hàng Thế giới –TPHCM).

Vì vậy, cần thiết phải có một khung chính sách tích hợp nhưng linh hoạt cho kinh tế số, nhằm tối đa hóa lợi ích, đồng thời giảm thiểu các tác động tiêu cực của kinh tế số. Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 749/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia và đã có hàng loạt các văn bản làm nền tảng hành lang pháp lý ban đầu để quản lý và điều tiết các khía cạnh cũng như hoạt động của kinh tế số.

Ở góc độ doanh nghiệp (DN) công nghệ thông tin, theo ông Hải An - Phó Chủ tịch Liên minh công nghệ số TP, việc tăng cường hợp tác giữa các trường đại học và DN sẽ tạo ra nguồn nhân lực kinh tế số dồi dào, vấn đề làm sao thúc đẩy mối liên kết này. TP cần giao nhiệm vụ cụ thể cho các ngành, đơn vị liên quan. Cạnh đó, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ như xúc tiến thương mại, tiếp cận dự án công, hỗ trợ chính sách vay vốn…cũng cần được quan tâm để thúc đẩy DN chuyển đổi số bởi DN vừa và nhỏ đang là động lực chính của sự phát triển.

Đồng tình với ý kiến lấy DN làm chủ thể trung tâm khi xây dựng các chính sách, một số ý kiến khác bổ sung liên quan đến việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo mở, trong đó giúp các DN kết nối hiệu quả hơn với các chuyên gia bên ngoài để giải quyết các vấn đề mà DN đang cần. Qua đó có các mô hình, sản phẩm đột phá mới.

Riêng về hệ sinh thái kinh tế số, tính liên kết các thành tố được xác định rất quan trọng khi xem xét xây dựng chính sách. Việc đảm bảo sự liên kết chặt chẽ giữa khu vực công, khu vực tư sẽ đưa ra được giải pháp có tính thực tiễn, đảm bảo nguồn lực thực hiện.

Trong khi đó, theo TS Lê Hoàng Anh - Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, Trường Đại học Ngân hàng TPHCM, hoạt động kinh tế số dựa trên 03 nền tảng cơ bản (hạ tầng số, nền tảng số và ứng dụng số). Xét trong điều kiện của Việt Nam, kinh tế số cốt lõi sẽ tập trung vào 03 nhóm ngành chính: (1) công nghiệp chế biến; (2) bán buôn bán lẻ, sửa chữa ô tô - xe máy, đồ dùng cá nhân và gia đình; (3) thông tin truyền thông. Hiện tại, nghiên cứu chỉ đang tập trung vào nhóm (1) và nhóm (3), tuy nhiên nhóm (2) cũng sẽ có những đóng góp lớn với ứng dụng KHKT giúp gia tăng tỷ lệ đóng góp của kinh tế số trong GRDP TP.

Ngoài ra, TS Lê Hoàng Anh góp ý nên công bố các nghiên cứu và các dữ liệu liên quan để các nhà khoa học, chuyên gia, cộng đồng doanh nghiệp cùng tham gia sâu hơn.

Việc nghiên cứu mang tính chất định hướng để TP hoạch định chính sách phù hợp

Đánh giá lại tầm quan trọng của kinh tế số, Viện trưởng HIDS Trần Hoàng Ngân cho rằng, các kết quả nghiên cứu bước đầu thể hiện được sự tiên phong của TPHCM trong xây dựng chính quyền điện tử với kho dữ liệu dùng chung và đô thị thông minh, tập trung các giải pháp kỹ thuật đồng bộ về nền tảng số. Tuy nhiên, Đề án nghiên cứu khoa học chỉ dừng lại ở công tác nghiên cứu; sau này sẽ có những công bố chính thức từ cơ quan chuyên môn.

Việc nghiên cứu mang tính chất định hướng để TP có những chủ trương, chính sách phù hợp về lĩnh vực này. Vì vậy, các ý kiến góp ý có ý nghĩa thiết thực để hoàn thiện, hoàn chỉnh Đề án và có thêm giải pháp thực hiện mục tiêu đề ra.

PGS.TS Trần Hoàng Ngân bày tỏ tin tưởng với những nỗ lực, quyết tâm của TP, kinh tế số sẽ phát triển đúng định hướng.

“Cùng với việc xây dựng các chính sách phù hợp, có 05 vấn đề chúng ta cần làm tốt bao gồm: đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân hưởng ứng, ứng dụng công nghệ số; hỗ trợ DN chuyển đổi số, hỗ trợ DN số; đầu tư hạ tầng số; đầu tư nguồn nhân lực chất lượng cao (trong đó có nguồn nhân lực kinh tế số); ban hành thể chế và những quy định để đảm bảo an toàn cho việc sử dụng kinh tế số và bảo vệ sở hữu trí tuệ; thúc đẩy chính quyền số với việc đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến…”- PGS.TS Trần Hoàng Ngân nói.

Viện trưởng HIDS cho biết thêm, HIDS và Sở TT&TT sẽ tổng hợp, chắt lọc và tiếp thu các ý kiến của các đại biểu trong buổi Tọa đàm này để hoàn thiện Đề án, đồng thời có văn bản tổng hợp báo cáo UBND TP.