Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM: Trọng tâm là phân quyền thực chất
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho rằng trọng tâm lớn nhất của Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM là phân quyền và trao quyền thực chất.
Sáng 8-5, Thường trực HĐND TP.HCM phối hợp với Trường ĐH Luật TP.HCM tổ chức Hội thảo khoa học “Luật Đô thị đặc biệt - đột phá thể chế cho TP.HCM”.
Siêu đô thị TP.HCM cần thêm điều kiện để phát triển
Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường nhìn nhận Luật Đô thị đặc biệt có ý nghĩa quan trọng với sự phát triển TP.HCM trong bối cảnh hiện nay.
Ban Thường vụ Thành ủy đã lập tổ biên tập, lập ban chỉ đạo xây dựng dự thảo Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 31 và Luật Đô thị đặc biệt để sớm báo cáo các cơ quan Trung ương.
TP.HCM tập trung xây dựng Luật Đô thị đặc biệt với áp lực lớn. “Đó là áp lực từ kỳ vọng của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân TP và lãnh đạo Đảng, Nhà nước về một khung pháp lý mạnh hơn, phù hợp hơn cho sự phát triển”, ông Nguyễn Mạnh Cường chia sẻ.
Phó Chủ tịch UBND TP.HCM nhấn mạnh, TP nhận thức được sứ mệnh của mình, nỗ lực tối đa, phối hợp cao nhất với các cơ quan có liên quan để đáp ứng yêu cầu phát triển của TP trong giai đoạn tới. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, TP.HCM cần điều kiện phù hợp hơn để phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế và giữ vững vai trò dẫn dắt đầu tàu của TP trong phát triển kinh tế- xã hội.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, yêu cầu chuyển dịch, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh dựa trên khoa học- công nghệ, đổi mới sáng tạo cũng đặt ra nhiều yêu cầu, nhiều bài toán mà TP phải đối diện để giải quyết, mở đường để phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.
“Luật đô thị đặc biệt sẽ xác định rất nhiều yêu cầu, điều kiện để TP tạo lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ và vượt trội, xác định rõ mô hình phát triển TP trong vai trò là siêu đô thị, là đơn vị dẫn dắt, đầu tàu trong phát triển kinh tế- xã hội; tăng phân cấp, phân quyền từ chính quyền cấp TP đến cơ sở. Từ đó khơi thông, huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực, thẩm quyền”, ông Nguyễn Mạnh Cường chia sẻ.
Giải quyết triệt để các rào cản về thể chế mà không cần phải 'xin'
TS Nguyễn Thị Thiện Trí, Đại học Luật TP.HCM, nhìn nhận Luật Đô thị đặc biệt phải là một đạo luật chung cho các đô thị đặc biệt, trong lấy đô thị TP.HCM làm chuẩn, thậm chí có thể áp dụng cho cả Thủ đô Hà Nội nếu như thiết kế theo mô hình có lợi hơn.
Bởi theo quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chỉ có hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM. Với tinh thần đó, TS Trí cho rằng cần lấy thực tiễn TP.HCM làm thước đo để đặt ra một khung pháp lý chuẩn. Tức từ nhu cầu, điểm nghẽn cốt lõi, hình thành triết lý về xây dựng Luật Đô thị đặc biệt nhằm giải quyết, đáp ứng được nhu cầu và mong muốn của TP.
“Đạo luật này là luật gọn nhẹ và đặc biệt, nó phải là luật cơ chế” – TS Trí nói và cho rằng, tất cả những vấn đề tại đô thị đặc biệt sẽ được giải quyết nhưng không phải thông qua các quy định cụ thể mà được giải quyết bằng các cơ chế.
Về nguyên tắc phân định thẩm quyền, TS Trí nói cần kết hợp cả hai mô hình phân quyền từ trên xuống và từ dưới lên để đảm bảo hướng phân quyền thực chất bằng một kỹ thuật phân quyền hợp lý.
Trong đó, sẽ vẫn duy trì mô hình phân quyền tập trung truyền thống hiện nay đối với một số lĩnh vực then chốt mà Trung ương nắm quyền quyết định như chính sách về tài khóa vĩ mô, an ninh quốc phòng, đối ngoại, quyền con người, vấn đề tố tụng, hoặc đặc biệt tại Việt Nam có thể là vấn đề về đất đai.
Đồng thời, cần xác định tại TP, vấn đề nào thuộc về địa phương, vấn đề nào tại chỗ, không liên quan và không ảnh hưởng nhiều đến quốc gia, vĩ mô thì sẽ áp dụng cơ chế phân quyền từ dưới lên. Đặc biệt, chỉ áp dụng mô hình phân quyền từ Quốc hội, không áp dụng mô hình phân cấp từ Chính phủ và các Bộ, cơ quan ngang Bộ.
“Việc này sẽ giải quyết triệt để các điểm nghẽn, rào cản về thể chế và không sợ xuất hiện những tình huống mới mà địa phương phải xin thêm” – TS Trí nói.
TS Nguyễn Thị Thiện Trí cũng đề xuất cơ chế miễn trừ trách nhiệm và kiểm soát chính quyền đô thị để tạo sự yên tâm từ phía Trung ương và người dân, bảo đảm việc phân quyền mạnh không đi đến lạm quyền; đồng thời phát huy sự chủ động, sáng tạo thực chất của chính quyền đô thị.
Đặc biệt là đề cao sự dám nghĩ, dám làm. Theo TS Trí, đô thị khác với nông thôn, đòi hỏi chính quyền phải thường xuyên trong trạng thái đưa ra những bài toán và giải pháp mang tính chất bứt phá.
“Pháp luật hiện cũng đưa ra nhiều quy định về miễn trừ, nhưng chưa đủ lớn và chưa đủ để tạo điều kiện khơi thông nguồn lực nhân sự. Cần xây dựng thêm những cơ chế miễn trừ đặc thù cho chính quyền đô thị” – TS Trí nêu. TS Trí cũng nhấn mạnh việc xác lập cơ chế kiểm soát mạnh cho chính quyền đô thị. Bà cho rằng mô hình truyền thống là đưa ra các quy định mang tính chất tiền kiểm, tức Trung ương đưa ra cơ chế pháp lý chủ động, địa phương làm theo.
Bà đề xuất thay thế cơ chế này bằng cơ chế hậu kiểm, giảm bớt các quy định mang tính chất chủ động, giao cho địa phương chủ động. Đồng thời, đề cao công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra, kiểm toán; hoàn thiện cơ chế kiểm soát bằng người dân.
Phân quyền đi theo trách nhiệm
Ông Nguyễn Thanh Tú, Thứ trưởng Bộ Tư pháp cho rằng, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM là nhiệm vụ “vừa gấp, vừa khó, vừa áp lực”, đặc biệt trong bối cảnh thời gian chuẩn bị rất ngắn. Theo ông,TP.HCM có nhiều vấn đề đặc thù, việc thiết kế cơ chế riêng cho TP.HCM đã rất phức tạp.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp nhấn mạnh TP cần bám sát kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước với tinh thần “cả nước vì TP.HCM, TP.HCM vì cả nước”, từ đó xác định rõ tên gọi và phạm vi điều chỉnh của luật là dành riêng cho TP.HCM.
Theo Thứ trưởng, định hướng lớn của luật đã được Trung ương đặt ra với 6 nhóm vấn đề trọng tâm gồm: đột phá về thể chế quản trị và phân quyền; cụ thể hóa các nghị quyết chiến lược của Trung ương; đổi mới quy hoạch; huy động nguồn lực phát triển hạ tầng; tăng cường liên kết vùng; và xử lý các điểm nghẽn của thành phố như giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường.
Vì vậy, TP.HCM cần tập trung vào nhóm cơ chế, chính sách để giải quyết được 6 nhóm vấn đề này, tạo ra bước phát triển vượt trội.
Về quy hoạch, Thứ trưởng lưu ý TP.HCM cần tiếp cận theo mô hình quy hoạch tổng thể với tầm nhìn 100 năm, thay vì tách rời quy hoạch thành phố và quy hoạch đô thị như hiện nay.
TP cũng cần mở rộng không gian phát triển thông qua liên kết vùng vì diện tích hiện tại chưa đủ dư địa cho một siêu đô thị. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý luật phải xác định rõ các giới hạn, không đụng đến các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn…
Thứ trưởng Bộ Tư pháp cũng nêu, trọng tâm lớn nhất của luật phải là phân quyền và trao quyền thực chất cho TP.HCM. Ông đặc biệt nhấn mạnh đến việc trao thêm quyền cho HĐND TP.HCM ban hành văn bản quy phạm pháp luật để chủ động xử lý các vấn đề phát sinh tại địa phương.
“Phân quyền đi theo trách nhiệm, phân quyền đi theo cơ chế”, ông nói rõ. Tuy nhiên, việc phân quyền cũng cần có giới hạn tương tự Luật Thủ đô.
Ông cũng phân biệt rõ giữa cơ chế “sandbox” và “thử nghiệm chính sách”. Theo đó, sandbox chỉ áp dụng cho dự án hoặc vụ việc cụ thể, còn thử nghiệm chính sách là trao quyền cho HĐND ban hành nghị quyết quy phạm pháp luật để thử nghiệm các cơ chế mới.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp cũng cho rằng, liên kết vùng là điểm then chốt để TP.HCM mở rộng không gian phát triển. TP.HCM có thể nghiên cứu mô hình hội đồng vùng nhằm điều phối các dự án liên kết, đồng thời cho phép các dự án liên vùng được hưởng cơ chế đặc thù của luật này.
Theo Thứ trưởng, TP.HCM cần tìm ra những đặc thù riêng để tạo đột phá, trong đó kinh tế biển và phát triển không gian biển đảo là một hướng có nhiều tiềm năng. “Khung phân quyền là điều kiện chung, nhưng muốn tạo chuyển biến nhanh thì phải có những nhiệm vụ cụ thể, triển khai được ngay để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội”, ông nói.
Ông cũng chia sẻ kinh nghiệm từ quá trình xây dựng Luật Thủ đô cho thấy cần triển khai song song ba nội dung: cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý và quy hoạch phát triển dài hạn.
Đồng thời, TP.HCM phải phối hợp chặt với các bộ, ngành và giới chuyên gia để xây dựng các quy định cụ thể, sát thực tiễn thay vì chỉ dừng ở mong muốn hay ý tưởng học thuật.
“Xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM không chỉ là việc riêng của TP mà là nhiệm vụ chung của cả nước”, Thứ trưởng nói và khẳng định Bộ Tư pháp cùng các bộ, ngành sẽ đồng hành với TP.HCM trong quá trình xây dựng dự luật.