Thành phố Hồ Chí Minh gấp rút giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm
Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là quá trình sắp xếp, tổ chức lại bộ máy các Ban quản lý dự án, Ban bồi thường, giải phóng mặt bằng và các đơn vị phát triển quỹ đất tại địa phương.
Trong bối cảnh đẩy mạnh đầu tư công và triển khai hàng loạt công trình hạ tầng trọng điểm, Thành phố Hồ Chí Minh đang tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng nhằm thúc đẩy tiến độ dự án, tăng tốc giải ngân và tạo động lực tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026-2030.
Rút ngắn thủ tục, tháo gỡ điểm nghẽn
Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho biết tính đến ngày 4/5/2026, tổng vốn bồi thường, giải phóng mặt bằng năm 2026 của thành phố là 33.685,97 tỷ đồng cho 165 dự án; trong đó đã giải ngân 8.614,33 tỷ đồng, đạt 25,57%; còn lại hơn 25.071 tỷ đồng chưa giải ngân.
Đây là khối lượng vốn rất lớn trong bối cảnh thành phố đang đồng thời triển khai nhiều công trình hạ tầng trọng điểm như Vành đai 3, Vành đai 4, tuyến metro số 2, dự án vệ sinh môi trường giai đoạn 2, Quốc lộ 13, cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Mộc Bài cùng các dự án chỉnh trang đô thị, chống ngập và kết nối liên vùng.
Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Bích Thủy, dù tỷ lệ giải ngân chưa đạt kỳ vọng nhưng đây là lĩnh vực có quy mô vốn lớn, tác động trực tiếp đến tiến độ đầu tư công và tăng trưởng kinh tế của thành phố. Vì vậy, thời gian qua, sở đã triển khai nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng.
Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là quá trình sắp xếp, tổ chức lại bộ máy các Ban quản lý dự án, Ban bồi thường, giải phóng mặt bằng và các đơn vị phát triển quỹ đất tại địa phương. Việc chuyển giao hồ sơ, thay đổi con dấu, cập nhật dữ liệu kho bạc và vận hành mô hình mới đã ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ lập hồ sơ và chi trả bồi thường.
Bên cạnh đó, nhiều dự án mới được bố trí vốn trong năm 2026 hiện vẫn đang thực hiện các bước theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 như thông báo thu hồi đất, đo đạc, kiểm đếm và xác minh pháp lý. Ngoài ra, công tác định giá đất vẫn là “điểm nghẽn” lớn do vướng cả cơ chế chính sách lẫn việc thuê đơn vị tư vấn xác định giá đất.
Để tháo gỡ khó khăn, Thành phố Hồ Chí Minh đang xây dựng quy trình phối hợp mới trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với dự án đi qua nhiều địa phương.
Theo đó, thời gian thực hiện thủ tục thu hồi đất ở dự kiến giảm từ 180 ngày xuống còn khoảng 120 ngày theo tinh thần Nghị quyết số 254/2025/QH15 quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai và Nghị định số 49/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai.
Song song đó, thành phố cũng nghiên cứu cơ chế thưởng đối với các trường hợp bàn giao mặt bằng sớm; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý tiến độ thông qua phần mềm quản lý bồi thường, giải phóng mặt bằng và thu hồi đất nhằm chuẩn hóa dữ liệu, liên thông quy trình giữa các sở, ngành và địa phương.
Theo Sở Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh, trong 4 tháng đầu năm 2026, thành phố đã giải ngân hơn 15.560 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 10,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Mặc dù cao hơn cùng kỳ năm trước nhưng vẫn thấp hơn mục tiêu 15% thành phố đề ra.
Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Hoàng Nguyên Dinh cho biết, thành phố xác định giải phóng mặt bằng phải đi trước một bước. Qua rà soát, dự kiến riêng trong tháng 5/2026 sẽ giải ngân khoảng 10.000 tỷ đồng cho công tác này; phấn đấu đến tháng 10/2026 đạt khoảng 90% kế hoạch giải ngân vốn bồi thường, giải phóng mặt bằng với tổng quy mô khoảng 34.000 tỷ đồng.
Tăng tốc các dự án hạ tầng trọng điểm
Đối với các dự án trọng điểm, Thành phố Hồ Chí Minh đang yêu cầu các đơn vị liên quan tăng tốc giải phóng mặt bằng để bảo đảm tiến độ khởi công và thi công.
Tại dự án Quốc lộ 13, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Cát Lái cho biết đã phê duyệt phương án bồi thường cho toàn bộ 1.041 trường hợp bị ảnh hưởng; trong đó đã chi trả cho 1.023 trường hợp với tổng kinh phí khoảng 6.193 tỷ đồng.
Tuy nhiên, diện tích mặt bằng thực tế được bàn giao mới đạt hơn 0,8 ha trên tổng số 17,53 ha cần thu hồi. Một trong những khó khăn lớn là thiếu quỹ tái định cư với 107 nền đất và 61 căn hộ chưa được bố trí đủ cho người dân.
Trước thực trạng này, lãnh đạo Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh yêu cầu đến ngày 30/7/2026 phải hoàn tất bàn giao toàn bộ mặt bằng để dự án sớm khởi công, góp phần giảm áp lực giao thông cửa ngõ phía Đông Bắc thành phố.
Trong khi đó, Dự án đường Vành đai 4 - công trình giao thông chiến lược của vùng Đông Nam Bộ - cũng đang được Thành phố Hồ Chí Minh triển khai giải phóng mặt bằng với 20 bước cụ thể. Theo đó, có 16 phường, xã thuộc diện thu hồi đất để thực hiện dự án.
Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành giải phóng mặt bằng vào tháng 8/2026. Để phục vụ tái định cư, Ủy ban Nhân dân thành phố đã phân bổ 284 nền đất thuộc quỹ tài sản công cho các địa phương liên quan.
Dự án Vành đai 4 có tổng chiều dài khoảng 207 km, đi qua Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Tây Ninh, tổng vốn đầu tư hơn 120.400 tỷ đồng. Sau khi hợp nhất địa giới với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, chiều dài tuyến đi qua địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh tăng lên gần 83 km, trở thành địa phương có chiều dài lớn nhất toàn dự án.
Theo kế hoạch, toàn tuyến sẽ hoàn thành vào quý 2 năm 2028 và đưa vào khai thác trong năm 2028. Khi hoàn thành, đây sẽ là tuyến cao tốc liên vùng chiến lược, kết nối Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ và Tây Nguyên; đồng thời tạo liên kết hiệu quả với sân bay Long Thành, hệ thống cảng biển, khu công nghiệp và các tuyến cao tốc trọng điểm, góp phần mở rộng không gian phát triển công nghiệp, logistics và đô thị cho toàn vùng kinh tế phía Nam.
Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được cho rằng, năm 2026 là năm đầu triển khai kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch đầu tư công trung hạn. Thành phố xác định đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công là một trong những động lực then chốt để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Thực tế, với quy mô khoảng 150.000 tỷ đồng vốn đầu tư công trên tổng vốn đầu tư toàn xã hội 1,2 triệu tỷ đồng, việc giải ngân không chỉ thúc đẩy tăng trưởng mà còn tạo việc làm, sinh kế và kích hoạt các nguồn lực xã hội.
Thời gian tới, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục tập trung tháo gỡ các nút thắt về giải phóng mặt bằng, quy hoạch, đấu thầu và di dời hạ tầng kỹ thuật; tăng cường kiểm tra thực địa, nâng cao trách nhiệm chủ đầu tư và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý tiến độ nhằm bảo đảm hoàn thành mục tiêu giải ngân đầu tư công năm 2026./.