Luật Phát triển đô thị: Dư địa để thực hiện nhiều cơ chế cho báo chí TP.HCM
Luật Phát triển đô thị mở ra cơ hội để TP.HCM xây dựng một cơ quan truyền thông đa phương tiện hiện đại, chuyên nghiệp, đủ sức cạnh tranh trong môi trường số.
Tại hội nghị tổng kết việc triển khai thực hiện đề án thành lập Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP.HCM (ngày 4-9), Phó bí thư Thành ủy TP.HCM Văn Thị Bạch Tuyết gợi mở Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP.HCM nghiên cứu Luật Phát triển đô thị để đề xuất cơ chế riêng phục vụ cho việc phát triển của cơ quan và các đơn vị báo chí trực thuộc, xem đây là cơ hội đầu tư và phát triển, phục vụ lâu dài, tạo tiền đề cho hoạt động của cơ quan truyền thông đa phương tiện hiện đại, chuyên nghiệp sắp tới.
Nhiều cơ chế về đầu tư công nghệ, tài chính, nhân lực
Đại biểu Tạ Văn Hạ, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nhìn nhận mô hình Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP.HCM với 3 cơ quan báo chí trực thuộc đòi hỏi cách làm mới.
Phía sau đó là một hệ thống hạ tầng hoàn toàn khác và nhu cầu đầu tư đang rất lớn và cấp thiết. Trong đó, các cơ quan báo chí có nhu cầu lớn đầu tư vào thiết bị sản xuất, hạ tầng công nghệ, nền tảng số, kho dữ liệu dùng chung, hệ thống phân tích công chúng, trí tuệ nhân tạo, cùng các giải pháp bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng...
Tuy nhiên, nếu theo hướng lập, thẩm định, phê duyệt dự án và bố trí vốn như lâu nay cần thời gian; và nếu mỗi đơn vị tự đầu tư một hệ thống, nguy cơ trùng lặp và thiếu kết nối là rất lớn.
Vì vậy, chuyển đổi số và phát triển báo chí đa nền tảng phải được xác định là nhiệm vụ cấp bách nhưng không thể làm theo kiểu ngắn hạn.
Theo ông Hạ, một trong những việc cần sớm tính đến là cơ chế để xây dựng nền tảng số dùng chung cho toàn hệ thống. Đây không chỉ là một dự án công nghệ. Đó là hạ tầng cốt lõi để quản trị tòa soạn, sản xuất nội dung, lưu trữ dữ liệu, phân tích hành vi công chúng và phân phối nội dung đa nền tảng...
"Luật Phát triển đô thị trao cho TP.HCM nhiều thẩm quyền để thí điểm cơ chế, chính sách mới. Đây là dư địa để thành phố nghiên cứu cơ chế riêng cho Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP.HCM, từ đầu tư công nghệ, tài chính đến thu hút nhân tài", ông Hạ nhấn mạnh.
Gợi mở cụ thể, đại biểu Tạ Văn Hạ cho hay Luật Phát triển đô thị cho phép thành phố quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định.
Phạm vi thí điểm bao gồm mô hình quản trị tiên tiến, chế độ công vụ; mô hình kinh tế dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; phương thức khai thác, huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực; cùng các cơ chế, chính sách khác theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.
Đây là dư địa quan trọng để nghiên cứu một mô hình vận hành phù hợp hơn cho cơ quan báo chí chủ lực của TP.HCM.
"Thay vì chỉ đề xuất kinh phí cho từng thiết bị, từng dự án, thành phố có thể nghiên cứu một đề án tổng thể về cơ chế phát triển cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện, trong đó xác định rõ mô hình tổ chức, cơ chế tài chính, nhân sự, đầu tư công nghệ, khai thác dữ liệu và phát triển nền tảng số", ông Hạ gợi mở.
Có cơ chế ưu đãi về thuế, tài chính...
Ở góc độ khác, đại biểu Trần Anh Tuấn (TP.HCM) cho hay Luật Phát triển đô thị cho phép HĐND thành phố quyết định cơ cấu chi ngân sách phù hợp với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quy định một số cơ chế khoán chi và sử dụng nguồn lực theo thẩm quyền.
Theo ông Tuấn, với cơ quan báo chí chủ lực, cần thay đổi cách nhìn không chỉ chi để duy trì hoạt động, mà đầu tư để tạo năng lực phát triển. Một trung tâm dữ liệu, nền tảng số, hệ thống AI, hạ tầng an toàn thông tin hay chương trình đào tạo nhân lực có thể phục vụ nhiều đơn vị trong nhiều năm. Đây là những tài sản tạo năng lực, không chỉ là chi phí thường xuyên.
Mặt khác, luật cũng quy định nhiều nhóm dự án về công nghệ cao, công nghệ thông tin, công nghệ số, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được hưởng ưu đãi, hỗ trợ; đồng thời cho phép HĐND thành phố quyết định những dự án khác phù hợp với chiến lược phát triển.
Vì vậy, cần rà soát từng dự án để xác định rõ dự án nào đủ điều kiện hưởng ưu đãi, hỗ trợ; dự án nào cần đề xuất thành phố bổ sung theo thẩm quyền.
"Với thuế cũng cần cách tiếp cận tương tự. Không nên mặc nhiên xem toàn bộ hoạt động báo chí là đối tượng ưu đãi. Cần xác định cụ thể dự án, lĩnh vực và điều kiện áp dụng theo Luật Phát triển đô thị và pháp luật thuế.
Cũng theo đại biểu Trần Anh Tuấn, luật trao cho HĐND thành phố (điều 6) thẩm quyền quy định về tuyển dụng, vị trí việc làm, chính sách thu nhập; việc thuê, tuyển dụng và bổ nhiệm người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập; việc ký hợp đồng thực hiện chuyên môn trong khả năng cân đối ngân sách.
Theo ông, đây là dư địa rất đáng chú ý đối với báo chí. Một tòa soạn hiện đại cần nhiều hơn những phóng viên giỏi. Cần chuyên gia dữ liệu, AI, công nghệ, sản phẩm số, an toàn thông tin, thiết kế trải nghiệm người dùng, phân tích công chúng... Đây cũng là nguồn nhân lực mà báo chí phải cạnh tranh trực tiếp với các tập đoàn công nghệ, nền tảng số và doanh nghiệp truyền thông.
"Nếu vẫn sử dụng một cơ chế nhân sự cứng, rất khó giữ người giỏi. TP.HCM có thể nghiên cứu chính sách thu hút nhân tài gắn với các vị trí đặc thù; cơ chế thuê chuyên gia theo nhiệm vụ; chính sách thu nhập phù hợp với năng lực và hiệu quả; đồng thời đặt hàng các trường đại học, doanh nghiệp công nghệ xây dựng chương trình đào tạo nhân lực báo chí số", ông Tuấn nêu.
Cơ chế đặt hàng và khoán chi theo mục tiêu xã hội cho cơ quan báo chí
Theo đại biểu Tạ Văn Hạ, quy định về thử nghiệm có kiểm soát trong Luật Phát triển đô thị cũng mở ra một hướng đáng nghiên cứu. Thành phố có thể xây dựng cơ chế thử nghiệm đối với những công nghệ, quy trình, sản phẩm và mô hình mới trong phạm vi pháp luật cho phép; cùng với đó, có thể thí điểm cơ chế đặt hàng và khoán chi theo mục tiêu xã hội cho các cơ quan báo chí.
Theo đó, chính quyền có thể đặt hàng cho các cơ quan báo chí thực hiện tuyên truyền; hoặc để báo chí thí điểm sản xuất nội dung có hỗ trợ AI, phân tích dữ liệu công chúng, cá nhân hóa nội dung, nền tảng phân phối đa kênh hay kho dữ liệu dùng chung.