Bệ phóng cho du lịch TP.HCM từ Luật Phát triển đô thị: Lan tỏa sức mạnh mềm Việt Nam

Với TP.HCM, Luật Phát triển đô thị mở ra một nền thể chế để những nguồn lực lớn của thành phố, từ giao thông, sông biển, thương mại, công nghệ đến văn hóa, di sản và ký ức, có thể gặp nhau trong một chỉnh thể phát triển mới. Du lịch là nơi thế giới trực tiếp bước vào sức sống ấy.

Khi một chuyến đi để lại không chỉ ký ức về một điểm đến mà còn sự thấu hiểu, thiện cảm và niềm tin đối với Việt Nam, giá trị được tạo ra đã vượt xa những con số của ngành du lịch.

Tầm vóc siêu đô thị đòi hỏi một cách nghĩ khác về du lịch TP.HCM

Điều đáng quan tâm khi đọc Luật Phát triển đô thị từ góc nhìn du lịch không nằm ở việc tìm xem luật dành cho ngành này bao nhiêu cơ chế.

Ý nghĩa lớn hơn nằm ở không gian phát triển mà luật dành cho đô thị đặc biệt, từ phân quyền, chủ động xây dựng chính sách đến khả năng thử nghiệm những mô hình mới.

Điều 8 đặt việc thí điểm cơ chế, chính sách trong một phạm vi rộng, trong đó có các mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, văn hóa, thể thao và du lịch.

Điều đáng chú ý không phải ở số lượng lĩnh vực được kể tên, mà ở một tinh thần phát triển cho phép thành phố tìm kiếm những cách làm chưa bị đóng khung trong khuôn mẫu cũ. Cái đặc biệt của một đô thị vì thế không chỉ được xác lập bằng quy mô dân số, diện tích hay sức nặng kinh tế, mà bằng năng lực biến vị thế đặc biệt thành khả năng kiến tạo khác biệt.

Với du lịch, sự thay đổi trong cách nhìn ấy đặc biệt quan trọng. Một ngành du lịch có thể lớn lên nhờ thêm khách sạn, doanh nghiệp, sản phẩm và thị trường, nhưng một điểm đến có tầm vóc quốc tế lại được làm nên bởi chất lượng của cả thành phố.

Người ta có thể quyết định đến TP.HCM vì một món ăn, một sự kiện, một công trình kiến trúc hay một ký ức lịch sử, song điều còn ở lại sau chuyến đi thường được tạo nên từ những trải nghiệm không hề mang tên du lịch: sự thuận tiện khi di chuyển, cảm giác an toàn trên đường phố, một khoảng xanh giữa đô thị dày đặc, một bờ sông có thể thong thả đi bộ, nhịp sống khi phố đã lên đèn, cách một di sản được gìn giữ và kể lại, hay đôi khi chỉ là sự tử tế trong một cuộc gặp ngắn.

Người khách không trải nghiệm một ngành. Họ trải nghiệm thành phố. Với một siêu đô thị, chất lượng du lịch vì thế ngày càng trở thành sự phản chiếu của chất lượng đô thị.

Khi chất lượng đô thị hóa thành sức hấp dẫn

Một siêu đô thị sống bằng những dòng chảy của con người, hàng hóa, vốn, tri thức, sáng tạo và văn hóa. Điều quyết định sức sống không chỉ là quy mô của những dòng chảy ấy, mà là khả năng để chúng gặp nhau và tạo ra giá trị mới.

Tinh thần này hiện khá rõ ở Điều 13, khi phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng được đặt trong quan hệ với sử dụng đất, thương mại, dịch vụ, không gian công cộng và các chức năng khác của đô thị.

Một tuyến metro vì vậy không chỉ rút ngắn quãng đường. Nó có thể làm thay đổi cách con người tiếp cận TP.HCM, đưa những khu vực từng xa nhau vào cùng một hành trình, mở ra những vùng trải nghiệm mới quanh nhà ga, nối đời sống thường nhật với kiến trúc, ẩm thực, nghệ thuật, thương mại và di sản. Một thành phố dễ đi hơn cũng là một thành phố dễ khám phá hơn.

Sông và biển cũng cần được nhìn bằng một tầm nhìn rộng như vậy. Điều 18 trao không gian để thành phố có chính sách đối với hạ tầng và các ngành, lĩnh vực kinh tế biển mới, trọng điểm, có tính chất lan tỏa.

Hàm nghĩa với du lịch không dừng ở việc hình thành thêm những sản phẩm ven biển, mà ở khả năng TP.HCM nghĩ lại địa lý phát triển của chính mình, từ một đô thị được nhận diện rất mạnh qua lõi trung tâm sang một cấu trúc hướng sông, hướng biển và gắn sâu hơn với những dòng giao thương quốc tế. Biển khi ấy mở rộng không gian phát triển và đồng thời mở rộng cách thành phố định vị mình trong khu vực và thế giới.

Cùng một logic ấy, Điều 20 mở không gian chính sách cho các ngành dịch vụ, thương mại, còn Điều 21 thiết lập cơ chế đối với khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp. Không cần gọi những không gian này là sản phẩm du lịch. Ý nghĩa của chúng nằm ở khả năng làm tăng mật độ giao lưu của siêu đô thị.

Khi doanh nhân, chuyên gia, nhà đầu tư, giới sáng tạo, khách hội nghị và các cộng đồng quốc tế hiện diện ngày càng nhiều, chuẩn dịch vụ được nâng lên, đời sống ẩm thực và giải trí trở nên phong phú hơn, những không gian gặp gỡ mới hình thành. Du lịch lớn lên trong chính sức sống ấy.

Điều đáng kỳ vọng vì thế không phải mọi lĩnh vực đều phục vụ du lịch, mà là mỗi bước tiến của đô thị đều làm cho TP.HCM thuận tiện hơn, sinh động hơn và giàu khả năng khám phá hơn. Khi chất lượng đô thị được nâng lên, sức hấp dẫn của điểm đến cũng lớn lên theo một cách bền vững hơn những chiến dịch quảng bá có thời hạn.

Khi bản sắc trở thành ký ức của thế giới

Một đô thị có thể rất hiện đại mà vẫn khó ở lại trong ký ức. Cao ốc, trung tâm thương mại, sân bay, metro hay những khu giải trí hiện đại ngày càng xuất hiện ở nhiều thành phố và tự thân chúng không tạo ra một căn tính.

Điều khiến người ta nhớ thường nằm ở phần khó sao chép hơn, nơi lịch sử tiếp tục sống trong hiện tại, nơi cái mới bước vào mà không xóa mất dấu vết của thời gian, nơi một thành phố mở cửa với thế giới nhưng vẫn giữ được giọng nói riêng.

Bởi vậy, Điều 26 của luật đáng chú ý không chỉ vì dành những quy định cho văn hóa, thể thao và du lịch. Điều luật mở không gian cho kinh tế ban đêm, các không gian văn hóa, thương mại, thể thao, công nghiệp sáng tạo văn hóa, mô hình dịch vụ và sản phẩm du lịch, đồng thời tạo thêm cơ chế để bảo vệ, quản lý và phát huy giá trị di tích, khu vực văn hóa, lịch sử và công trình kiến trúc có giá trị.

Giá trị sâu hơn nằm ở khả năng đưa văn hóa vào bên trong quá trình phát triển đô thị. Một đô thị được nhận diện bằng hình hài, nhưng được ghi nhớ bằng văn hóa. Di sản giữ lại chiều sâu của thời gian, sáng tạo giúp những giá trị được trao truyền không hóa thành quá khứ bất động, còn du lịch đưa đời sống ấy vào cuộc gặp với những người đến từ bên ngoài.

TP.HCM có rất nhiều chất liệu cho một ký ức như vậy. Những không gian lịch sử đan xen với nhịp sống hiện đại, sự đa dạng văn hóa, đời sống đường phố, ẩm thực, sông nước, những khu dân cư được bồi đắp qua nhiều thời kỳ, tinh thần cởi mở và khả năng tiếp nhận cái mới tạo nên một cấu trúc trải nghiệm mà không một công trình biểu tượng riêng lẻ nào có thể thay thế.

Thành phố cũng không nhất thiết phải biến mọi thứ thành sản phẩm. Nhiều khi sức hấp dẫn lớn nhất nằm ở khả năng để đời sống thật được nhìn thấy, để người khách không chỉ đứng trước thành phố như một người quan sát mà có cơ hội bước vào nhịp sống của nó.

Nếu hàng hóa Việt Nam đi ra thế giới mang theo thương hiệu và năng lực sản xuất của đất nước, du lịch tạo nên một chuyển động theo chiều ngược lại. Thế giới đến Việt Nam và trực tiếp sống trong một phần đời sống Việt Nam. Người khách ở TP.HCM đi trên những con đường của thành phố, gặp những con người đang sống ở đây, bước vào những không gian văn hóa, cảm nhận cách một xã hội gìn giữ ký ức và tiếp nhận cái mới. Từ rất nhiều ấn tượng nhỏ, một nhận thức rộng hơn về đất nước dần hình thành.

“

Một cuộc gặp tử tế có sức thuyết phục hơn nhiều lời giới thiệu về lòng hiếu khách. Một di sản được gìn giữ bằng sự trân trọng nói về chiều sâu văn hóa rõ hơn những khẩu hiệu quảng bá. Một thành phố vận hành văn minh, sáng tạo và cởi mở có thể cho thấy hình ảnh của một Việt Nam đang đổi mới mà không cần nói quá nhiều.

Tiến sĩ Tạ Duy Linh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch TP.HCM

Khi sức hấp dẫn của TP.HCM trở thành sức mạnh mềm quốc gia

Một siêu đô thị không chỉ tập trung dân cư, vốn và hạ tầng. Nó còn tập trung những cuộc gặp gỡ.

Mỗi ngày, những con người đến từ nhiều quốc gia bước vào TP.HCM với những hình dung khác nhau về Việt Nam và rời đi với trải nghiệm của riêng mình. Khi trải nghiệm tạo nên thiện cảm, sự tin cậy và mong muốn quay trở lại, hợp tác hay duy trì những mối liên hệ lâu dài hơn, giá trị của du lịch đã vượt khỏi phạm vi một chuyến đi.

Sức mạnh mềm được bồi đắp từ những tầng cảm nhận như vậy, không phải bởi một quốc gia tự nói mình hấp dẫn, mà bởi người khác tìm thấy những điều khiến họ muốn hiểu hơn và đến gần hơn.

TP.HCM còn mang một chiều sâu lịch sử hiếm có. Không gian đô thị này hiện diện đậm nét trong ký ức quốc tế về Việt Nam của thế kỷ XX, đặc biệt qua chiến tranh và những biến động từng thu hút sự chú ý của thế giới.

Chính chiều sâu lịch sử cho thành phố khả năng kể một câu chuyện mà không phải đô thị nào cũng có thể kể: một nơi từng được thế giới nhìn thấy rất nhiều qua chiến tranh, hôm nay ngày càng được cảm nhận bằng hòa bình, gặp gỡ, sáng tạo và hợp tác.

Hòa bình ở đây không cần trở thành một mỹ từ của tiếp thị điểm đến. Chính lịch sử đã trao cho hai chữ ấy sức nặng. Một vị khách có thể bước ra từ không gian lưu giữ ký ức chiến tranh rồi trở lại với một thành phố trẻ trung, cởi mở, nơi những dòng người, dòng vốn, ý tưởng và văn hóa quốc tế gặp nhau mỗi ngày. Không cần quá nhiều lời thuyết minh, khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại tự kể câu chuyện về quãng đường Việt Nam đi qua.

Ngoại giao văn hóa vì thế không chỉ diễn ra trong những sự kiện chính thức. Nó hiện diện trong bảo tàng, trên đường phố, bên bàn ăn, trong một chương trình nghệ thuật, một chuyến tàu, một khu chợ và trong những cuộc trò chuyện bình thường giữa con người với con người. TP.HCM không cần tự đặt mình vào vị trí đại diện cho toàn bộ sức mạnh mềm Việt Nam.

Điều có ý nghĩa hơn là trở thành một trong những nơi thế giới có thể cảm nhận sức mạnh ấy tự nhiên nhất.

Văn hóa Việt Nam có thể được giới thiệu ở nhiều nơi, nhưng tại đây người ta có thể bước vào một đời sống nơi văn hóa vẫn đang vận động; thông điệp hòa bình có thể được nói trên nhiều diễn đàn, nhưng tại đây người ta có thể đi qua ký ức chiến tranh rồi nhìn thấy một xã hội đang sống trong hòa bình và hội nhập.

Tầm nhìn ấy còn vượt ra ngoài địa giới thành phố. Đối với TP.HCM, Điều 40 đặt thành phố ở vị trí hạt nhân, đô thị trung tâm trong vùng đô thị đặc biệt và mở ra không gian liên kết phát triển ở quy mô vùng.

Với du lịch, hàm nghĩa này rất đáng chú ý. Một trung tâm lớn không cần sở hữu tất cả tài nguyên; sức mạnh của nó nằm ở khả năng kết nối các giá trị, tổ chức những dòng người và mở ra những hành trình rộng hơn chính địa giới của mình. TP.HCM có thể không chứa đựng mọi sắc màu của đất nước, nhưng có thể trở thành nơi rất nhiều sắc màu của Việt Nam gặp thế giới.

Luật Phát triển đô thị không thể tự tạo nên một thành phố đáng nhớ, nhưng có thể mở ra không gian để TP.HCM kiến tạo điều đáng nhớ ấy. Khi vị thế của một đô thị đặc biệt được chuyển thành năng lực của một siêu đô thị, khi phát triển không chỉ làm thành phố lớn hơn mà còn thuận tiện hơn, nhân văn hơn, giàu bản sắc hơn và gần thế giới hơn, du lịch sẽ là nơi những giá trị ấy được cảm nhận rõ nhất.

Và nếu một người rời TP.HCM mang theo không chỉ ký ức về một thành phố sôi động mà còn sự thấu hiểu và thiện cảm đối với một Việt Nam hiện đại, giàu chiều sâu văn hóa, trân trọng lịch sử và lựa chọn hòa bình, sức hấp dẫn của thành phố đã đi xa hơn chính nó.

Khi ấy, "bệ phóng" không chỉ tạo lực cho tăng trưởng mà còn góp phần đưa hình ảnh và sức mạnh mềm Việt Nam lan tỏa bằng con đường thuyết phục nhất: trải nghiệm của chính con người.

TIẾN SĨ TẠ DUY LINH - VIỆN TRƯỞNG, VIỆN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ DU LỊCH TP.HCM/TTO