TPHCM vươn tầm thế giới từ cội nguồn, giá trị văn hóa dân tộc

Lễ hội áo dài TPHCM năm 2024 - Ảnh do ban tổ chức cung cấp

Với Việt Nam, hội nhập quốc tế bằng văn hóa vừa là con đường lan tỏa các giá trị nhân văn của dân tộc, vừa là cách gìn giữ và làm giàu bản sắc truyền thống trong thế giới đa dạng và biến động.

Việc TPHCM tham gia Mạng lưới Các thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực điện ảnh là minh chứng cho khát vọng đóng góp vào không gian sáng tạo chung của nhân loại, đồng thời nâng cao hình ảnh Việt Nam - một quốc gia hòa hiếu, giàu bản sắc và năng động hội nhập. Sự kiện này không chỉ khẳng định vị thế, tầm vóc và năng lực sáng tạo của đô thị đầu tàu cả nước, mà còn tạo nền tảng để TPHCM từng bước vươn lên trở thành siêu đô thị toàn cầu, phát triển từ cội nguồn và giá trị văn hóa dân tộc.

Tầm nhìn siêu đô thị trong kỷ nguyên mới

Không phải ngẫu nhiên TPHCM được xem như “hệ sinh thái lãnh thổ” chứ không chỉ là một đô thị đơn lẻ. Việc mở rộng không gian phát triển trên cơ sở sáp nhập TPHCM với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu không chỉ cho thấy quy mô dân cư - hạ tầng - kinh tế đã đạt đến một ngưỡng mới mà còn tạo nên một không gian sản xuất đa trung tâm: từ sản xuất công nghiệp đến tài chính, từ du lịch biển đến logistics toàn cầu, từ trung tâm thương mại - dịch vụ đến hệ thống cảng biển - sân bay chiến lược. Đây là cấu trúc lãnh thổ mà nhiều quốc gia chỉ có thể đạt được sau hàng chục năm tích tụ nhưng Việt Nam đã bước vào giai đoạn ấy một cách chủ động, dưới áp lực hội nhập và yêu cầu cạnh tranh toàn cầu.

Chính vì thế, khi mở rộng không gian phát triển, TPHCM thực sự bước vào thời đại “siêu đô thị đa cực” với tầm nhìn mới dựa trên tri thức, sáng tạo, văn hóa và nhân lực chất lượng cao. Mô hình ấy giúp thành phố giảm tải áp lực nội đô, mở rộng không gian xanh, nâng cao chất lượng sống, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, gia tăng sức mạnh dịch vụ và tạo tiền đề để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ là nét đẹp văn hóa của người dân vùng biển TPHCM - ẢNH: T.N.

Hơn hết, tư duy siêu đô thị luôn phải gắn với trách nhiệm văn hóa, lấy con người làm trung tâm. Bản sắc dân tộc, tinh thần cộng đồng, ký ức đô thị, triết lý sống… sẽ nuôi dưỡng năng lực hội nhập quốc tế mà không đánh mất cội nguồn. Chỉ khi con người được sống trong môi trường an toàn, được hưởng thụ các giá trị văn hóa tốt đẹp, được giáo dục tốt, được chăm sóc sức khỏe ban đầu chất lượng, có cơ hội sáng tạo và cống hiến thì siêu đô thị mới thực sự mang tầm vóc của một thành phố nhân văn, sáng tạo, đáng sống.

Sức mạnh mềm từ cội nguồn, giá trị văn hóa dân tộc

Trong hành trình tiến tới siêu đô thị, TPHCM không đơn thuần là tập hợp của những tòa nhà cao tầng hay tuyến giao thông mới mà là một “thế giới đời sống” được hình thành dựa trên những giá trị văn hóa nền tảng của dân tộc. Bởi lẽ, trên thế giới, những thành phố lớn nhất, đáng sống nhất, sáng tạo nhất đều được kiến tạo từ chiều sâu văn hóa, từ ký ức đô thị, từ những trầm tích tinh thần được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Không gian đô thị chỉ thực sự có linh hồn khi được thổi vào đó các lớp trải nghiệm của con người, chẳng hạn như cách nói năng, ứng xử, mưu sinh, sáng tạo, tổ chức cộng đồng...

Sài Gòn - TPHCM là nơi ghi dấu những lớp trầm tích đặc biệt nhất của văn hóa Việt. Từ khi mở cõi đến thời thương cảng quốc tế, thành phố đã hấp thu nhiều tầng văn hóa khác nhau, không xung đột mà hòa quyện tự nhiên, tạo ra một không gian sống năng động, cởi mở và hội nhập. Những người đến vùng đất này luôn cảm nhận rõ thành phố không phán xét, không bảo thủ mà sẵn sàng đón nhận mọi ước mơ, hoài bão, ý tưởng mới từ những người lao động chân chất đến cộng đồng doanh nhân, nghệ sĩ, trí thức trẻ hay những nhà sáng tạo công nghệ.

Tiết mục tôn vinh sự đa dạng các loại hình nghệ thuật truyền thống của TPHCM tại hội nghị tổng kết 50 năm nền văn học nghệ thuật TPHCM sau ngày đất nước thống nhất (1975-2025) - ẢNH: NGỌC TUYẾT

Với TPHCM, văn hóa dân tộc là “gen trội”, khẳng định rằng những gì tốt đẹp nhất, đặc trưng nhất sẽ luôn tỏa sáng và định hướng sự phát triển trong quá trình hội nhập toàn cầu. Những bản ngã văn hóa Nam Bộ hòa quyện với ký ức thương cảng Sài Gòn, tinh thần yêu nước, phong trào cách mạng, văn hóa đờn ca tài tử, cải lương, sân khấu dân tộc, nghệ thuật đường phố… tất cả tạo thành một “trường văn hóa mở”, vừa giàu bản sắc vừa thích ứng linh hoạt. TPHCM luôn tiếp nhận tinh hoa bên ngoài nhưng xử lý theo cách riêng, biến nó thành một phần của đời sống chứ không phải là mô phỏng hay sao chép.

Khi văn hóa đủ mở để chấp nhận những sự khác biệt, khi xã hội đủ khoan dung để cho phép con người thử nghiệm những điều mới, khi đời sống đô thị đủ chất liệu để nuôi dưỡng nghệ thuật và tri thức, thì sức sáng tạo sẽ tự nảy nở trong cộng đồng. Từ quán cà phê, phố đi bộ, nhà hát, trường đại học, trung tâm thương mại đến công viên, xưởng phim, không gian nghệ thuật… tất cả đều có thể trở thành không gian sáng tạo theo đúng nghĩa của UNESCO.

Ở tầm quốc tế, những thành phố như Seoul, Tokyo, Toronto, Mumbai, New York hay Barcelona đã thành công trong việc xuất khẩu những giá trị văn hóa như điện ảnh, âm nhạc, lễ hội, thời trang, nghệ thuật đường phố, kiến trúc, ẩm thực, sự kiện… TPHCM đang đứng trước cơ hội ấy khi sức sáng tạo của cộng đồng và doanh nghiệp ngày càng mạnh mẽ, khi nhu cầu tiêu dùng văn hóa nội địa tăng nhanh, khi thành phố đã tự định vị mình không chỉ là thị trường đầu tư mà còn là nơi kể những câu chuyện văn hóa Việt Nam bằng ngôn ngữ toàn cầu.

Hệ sinh thái sáng tạo toàn cầu

Sự kiện TPHCM gia nhập Mạng lưới Các thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực điện ảnh là một bước ngoặt lớn. Đó là sự ghi nhận của quốc tế đối với lớp trầm tích văn hóa, sức mạnh kể chuyện, năng lực sản xuất nội dung, không gian sáng tạo và chiều sâu bản sắc đô thị.

Đoàn làm phim Mưa đỏ giao lưu với khán giả tại chương trình nghệ thuật “Giao lưu đoàn làm phim, diễn viên điện ảnh và biểu diễn âm nhạc trong phim” thuộc khuôn khổ Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 24 diễn ra tại TPHCM vào tháng 11/2025 - ẢNH: HỒNG NGA

Điều này không chỉ đánh dấu sự trưởng thành của ngành công nghiệp điện ảnh Việt Nam mà còn cho thấy TPHCM đã bước vào hệ sinh thái sáng tạo toàn cầu, có khả năng kể những câu chuyện về Việt Nam bằng ngôn ngữ phổ quát nhất - ngôn ngữ của cảm xúc, của hình ảnh, của nghệ thuật và của sức mạnh mềm. Từ cơ hội này, TPHCM hoàn toàn có thể thúc đẩy một hệ sinh thái công nghiệp điện ảnh mạnh mẽ hơn: xây dựng các trường quay, không gian hậu kỳ, cơ sở dữ liệu kịch bản, chợ bản quyền, liên hoan phim quốc tế, các khóa đào tạo nhân lực, quỹ đầu tư cho điện ảnh, phòng lab công nghệ XR - AI - kỹ xảo, trung tâm dịch vụ quốc tế và các chính sách ưu đãi để thu hút nhà làm phim trong và ngoài nước.

Một đô thị điện ảnh không chỉ có phim mà có cả những chuỗi dịch vụ từ sản xuất, phân phối, quảng bá, lưu trữ, bản quyền, du lịch phim, lễ hội, công nghệ truyền thông, sự kiện văn hóa, xây dựng thương hiệu và thu hút dòng vốn sáng tạo chất lượng cao. Sức lan tỏa ấy giúp văn hóa trở thành ngành kinh tế hạ tầng, kết nối công nghệ số, tài chính, giáo dục, truyền thông, du lịch, dịch vụ và sáng tạo đô thị.

Để trở thành siêu đô thị sáng tạo toàn cầu, TPHCM cần chú trọng hạ tầng mềm (văn hóa và công nghiệp văn hóa) tương đương với hạ tầng cứng (nền tảng kỹ thuật số, hạ tầng thanh toán, khung pháp lý). Một siêu đô thị không thể chỉ dựa vào công nghiệp truyền thống hay dịch vụ thông thường, cấu trúc giá trị tương lai phải đặt trọng tâm vào tri thức, thiết kế, sáng tạo nội dung, tài sản số, trí tuệ nghệ thuật, cảm xúc đô thị và giá trị nhân văn. Chính những yếu tố ấy sẽ góp phần thu hút nhân tài, giữ người lao động chuyên môn sâu, tạo ra chuỗi cung ứng sáng tạo, thúc đẩy các ngành nghề dịch vụ cao cấp và giúp cho thành phố không chỉ thịnh vượng mà còn hạnh phúc.

Du khách nước ngoài trải nghiệm trò chơi ô ăn quan tại ngày hội Sách và Văn hóa đêm tại Đường sách TPHCM - ẢNH: HỒNG NGA

Để hệ sinh thái sáng tạo lớn mạnh, cần một hệ thống pháp lý và chính sách linh hoạt giúp doanh nghiệp có thể phát triển bền vững; cần cơ chế bảo hộ bản quyền, ưu đãi thuế, không gian ươm tạo, thủ tục minh bạch, cơ hội tiếp cận vốn, dữ liệu, đào tạo, hợp tác quốc tế và hạ tầng đô thị thân thiện với sự sáng tạo để nghệ sĩ, nhà làm phim, nhà thiết kế, doanh nhân công nghệ và cộng đồng sáng tạo được cống hiến, được thử nghiệm, được tôn trọng và được bảo vệ. Cần một chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa của TPHCM gắn chặt với chiến lược đô thị sáng tạo, chiến lược đào tạo nhân lực chất lượng cao, chiến lược số hóa văn hóa và chiến lược du lịch văn hóa.

Điều ý nghĩa nhất là thành phố đang phát triển một cách tự nhiên từ cội nguồn dân tộc. Văn hóa Nam Bộ, truyền thống yêu nước, ký ức thương cảng, sự khoan dung, nghĩa đồng bào, lòng nhân ái, ý thức cộng đồng là những giá trị đã làm nên hồn cốt đô thị. Chỉ cần những giá trị ấy tiếp tục được nuôi dưỡng bằng thể chế minh bạch, giáo dục khai phóng, công nghệ hiện đại và nghệ thuật sáng tạo, TPHCM sẽ phát triển thành đô thị toàn cầu, nơi văn hóa trở thành sức mạnh mềm trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, nơi tinh thần sáng tạo trở thành mô hình tăng trưởng, nơi con người được phát triển toàn diện, nơi tương lai của dân tộc được kể bằng những câu chuyện của thành phố.

Phó giáo sư, tiến sĩ Bùi Hoài Sơn - Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội